21-08-2026
Hoe herken je pijn of ander ongemak bij iemand die dit moeilijk met woorden kan aangeven? De DisDAT (Distress and Discomfort Assessment Tool) helpt zorgverleners om signalen van ongemak en stress te herkennen en vast te leggen.
Veranderingen in gedrag kunnen verschillende oorzaken hebben. Bij mensen die moeilijk kunnen aangeven wat er aan de hand is, wordt pijn soms pas laat herkend. Tegelijkertijd kunnen veranderingen in gedrag ook passen bij dementie. Daarom is het belangrijk om goed te kijken waar die veranderingen vandaan komen.
De DisDAT (Distress and Discomfort Assessment Tool) helpt daarbij. Met observatielijsten brengen zorgverleners de persoonlijke signalen van tevredenheid en ongemak van iemand in kaart. Verandert het gedrag? Dan helpt de DisDAT om deze signalen te observeren en te documenteren. Denk aan veranderingen in gezichtsuitdrukking, geluiden, lichaamshouding of gewoontes. Zo kunnen subtiele veranderingen eerder worden herkend en kan worden onderzocht waar het ongemak vandaan komt.
De DisDAT is geen scoringsinstrument. Het is een hulpmiddel voor observatie en kan bijvoorbeeld worden gebruikt als nulmeting, signaleringshulpmiddel in de dagelijkse ondersteuning of bij de overdracht aan andere zorgverleners.
De DisDAT is in Engeland ontwikkeld in een hospice om signalen van pijn en ongemak te observeren bij mensen die dit niet goed met woorden kunnen aangeven. Daardoor is het instrument ook zeer geschikt voor mensen met een verstandelijke beperking.
In 2021 heeft een groep medewerkers van Prisma de officiële Nederlandse vertaling van de DisDAT gemaakt. Ook de bijbehorende monitoringstool is door Prisma in het Nederlands vertaald. Sinds oktober 2025 is de DisDAT opgenomen in de landelijke SKILZ-richtlijn Pijn bij mensen met een verstandelijke beperking.
Met toestemming van de oorspronkelijke auteurs heeft Prisma op basis van de DisDAT ook een medisch signaleringsplan ontwikkeld. Dit sluit aan bij de signaleringsplannen waarmee we binnen Prisma werken. Het plan koppelt de persoonlijke signalen uit de DisDAT aan praktische begeleidingsadviezen en medische protocollen.
Het signaleringsplan werkt met drie fases: groen, oranje en rood. Per fase is voor begeleiders duidelijk welke stappen zij kunnen zetten. Zo helpt het plan niet alleen om veranderingen bij een cliënt te herkennen, maar ook om te bepalen wat je vervolgens kunt doen.
Wil je de Nederlandse DisDAT of het medisch signaleringsplan gebruiken?
Meer weten over de DisDAT? Lees meer op het Kennisplein Gehandicaptensector of op de Engelstalige site.
